Kente ve kentliye toplumsal yaşamın parçaları olarak değil, sermayenin kar araçları (tüketim mekanı ve tüketici) kimliğiyle yaklaşılması, kentsel mekanların kentliyi paylaşıma ve toplumsal/kültürel üretime değil tüketime yönlendiren sermayenin mekanları olarak üretilmesine yol açmakta ve mekanın değerinin kent ve kentliye kazandırdıkları (toplumsal-kültürel değer) üzerinden değil yerel yöneticiye/çok uluslu yatırımcıya/iktidar sahibine kazandırdıkları üzerinden belirlenmesine neden olmaktadır.

Kentleşmenin (endüstriyelleşmenin) ardından kente göçenlerin yarattığı kendi yaşam/barınma mekanlarının, Certeau’nun ‘taktik’lerivari bir şekilde oluşması ile kentin mekansal ve toplumsal olarak karmaşıklaşması, sermayenin gücünün sadece mekanı kendi istekleri doğrultusunda yaratması/oluşturması ile kalmayıp öngörülmeyen mekansallaşmalara da yol açmıştır. Ancak bugün dolaylı olarak sermayenin yarattığı bu mekanlar gene sermaye için yokedilip yeniden inşa edilmek istenmektedir.

Bu yaklaşım ile ele alınan sadece konut alanları değildir. Sokaklar (yol ve kaldırım birlikteliği) kentlinin ulaşım araçlarından biri olarak değil yerel yönetimlerin kar aracı olarak görülmekte ve yollar otoparklarla, kaldırımlar/yaya yolları reklam panoları vb. ile işgal edilmekte veya kentliyi önplanda tutmayan tünel/köprü/altgeçit/üstgeçit gibi sözde mekansal çözümlere gidilmektedir. Kent içindeki boş araziler de toplumsal ve kentsel paylaşım alanları olarak (park, tiyatro, opera, kütüphane vb.)değil rant araçları olarak görülmekte ve bu doğrultuda (alışveriş merkezi, residence vb.) kamuya kapalı mekanlar olarak üretilmektedir.

Bu (Soja’nın terimleriyle) postendustriyel/postfordist mekan üretiminin tetiklediği kent ve kentli kavramları, çok çeşitli şekillerde katmanlaşmakta ve İstanbul 'postmetropolis’ini toplumsal bir üretimin mekanı olarak değil, sermayenin mekanı olarak oluşturmaktadır.

4T

kent(d)ine eleştirel bir bakış

ben hergün bu makinanın ve bu makinalaşmış insanların içinden geçiyorum.

farkında olduğumu sanmam bana onlardan farklı bir yaşam getirmiyor.

yapmam gerekenler, yapmak zorunda olduklarım, istediğimi yapabilme özgürlüğümü aklıma bile getirmiyor.

zaten hayallerim de yapabileceklerimle sınırlı, yaptıklarımsa sadece bana izin verilenler.

Alkazar, iğne ve çuvaldız.

“Aidiyet, mekanın zamana karşı zaferidir.”

Certeau’nun bu sözündeki gibi gerçekleşmesini umardık Alkazar’ın varoluş mücadelesinin de. Yani zafer kazanmasını... Bireylerin hayatta kalmak için gösterdikleri çabanın yanında kurumların da stratejilere ihtiyacı olduğuna dair acı bir örnek Alkazar.

“Taktikler bize aklın, günlük mücadelerden ve bu mücadelelere eklenen zevklerden ayrı düşünülemeyeceğini gösterirler. Oysa stratejiler, ait olunan bir mekan ya da bir kurum aracılığıyla korunan ve onları bu biçimde destekleyen erkle ilişkilerini, nesnel hesaplar ardına saklarlar.” diyor Certeau.

İstiklal üzerinde ilk rastladığımız Fitaş Sineması gibi Hollywood filmlerinden seçkiler sunmak adına oda büyüklüğünde salonlarda gösterim yapmak, seçimlerini film kalitesine göre değil popüler kültür ve reklam endüstrisinin dayattığı bir beğeni algısına göre seçmek, hatta izleyiciye sunulan yiyecek seçeneklerinde bile tercihlerini marka kültürü üzerinden yapmak, bir strateji gibi algılanabilir.

Seçimlerinin kalitesinden ödün vermeden “biz sanat sevicileri”ne yönelik filmler seçmek, hala frigo satmak, festival filmlerini sunmak ve böylece “gazete ve dergilerin toplamda taş çatlasın 5000 kişinin birbirine yazdığı kamusal mektuplar olduğu bir yerde” ve “şehirli orta sınıf kuşağında ortaokulda leman okuduktan başlayan ve sonra aynı festivaller, aynı konserlerle devam eden küçük bir kitleye” yönelik tercihleriyle ayakta durmaya çalışmak, bunu sürdürebilmek içinse bazen ilgisiz Holywood yapımlarından medet ummak ise bir taktik oluyor bu durumda. Ancak yaptığından keyif aldığın bu noktada, bir sinema sahibi olarak seni de tüketiciye döndürüyor bu durum, zira kapitalizmin dayattığı herşeye karşı “küçük” ve naif hayallerini, kendi beğenilerini zevkle sunuyor oluyorsun. Ve elbette buna müsaade etmiyor ekonomik sistem. Değişen beklentiler, “az”ı,”azınlığı yeniyor. “Less is more” değil miydi oysa?!

Gündelik hayatın zorluklarından sıyrılmak adına müthiş bir kaçış yolu olarak sinemaya kaçan, Alkazar filmleriyle büyümüş bir kuşak da, kente dair önemli aidiyetlerinden birini kaybetmiş oluyor böylece. En acısı, farkında olmadan-belki de olarak- kent de kendi hafızasını yitiriyor... Yüzlerce bireyselleşmenin kamusal alanda gerçekleşmesini sağlayan sinema mekanı da yenilenerek yeniliyor; artık milyonlarca örneğine rastlayıp şaşırmadığımız gibi. Augé’nın adını koyduğu “olmayan yerler”e alışmakta sıradan insan, hiç sahip olmadığı için kimliği ve tarihi olan bir mekanı kentinin kaybettiğinin de farkında olmadığından, yaşadığı kente ait olmayı da unutuyor günden güne... İçinde olduğu kent ve dışında olan aynılaştıkça, sınırlar kalkıyor belki ama bu aidiyet globalleşmenin söylediği büyük bir yalana dönüşüyor aslında.

Edward Soja’nın globalizmin şekillendirdiği cosmopolisinde, C’nin (Aylak Adam) bahsettiği gibi etkisinde 10 dakika kalacağı filmleri evinin salonunda ya dvd player’dan, ya da bilgisayarından 2+1 hoparlörlerinden dinleyerek izliyor olacak kentli. Arada çalan kapı, cep telefonuna gelen mesaj izlediği ne olursa olsun bu dünyadan 10 dakikalığına dahi koparamayacak onu, ve farkında olmadan eksik kalacak aslında. 3d gözlüklerini takıp izlediği animasyonlar avutsun yeni izleyiciyi... Simülasyonlar üzerine kurulan bir kentte de bu yakışır yeni kentliye...

Yine de, “elimizden geleni yapıyor muyuz kentin kimliğini ve hatta kendimizinkini korumak için?” diye sormak gerek belki de. Kanat Atkaya’nın dediği gibi, “aylak adam affetsin bizi...”

...saatine baktı: dört buçuğa beş vardı. "eve gidip okusam." durağa yürüdü. "bunları kurtarmanın yolunu biliyorum. kocaman sinemalar yapmalı. bir gün dünyada yaşayanların tümünü sokmalı bunlara. iyi bir film görsünler. sokağa hep birden çıksınlar..." kafasından geçene güldü. duraktakiler dönüp baktılar. kadının biri kaşlarını çattı. sokakta kendi kendine sesli gülünemeyeceğini bilmeyen yoktu. " ne adamlar be. güldüysem güldüm, size ne?" duramadı orda, yürüdü. eve gitmeyecek. içindeki sinemadan çıkmış kişiyi öldürdüler...

(Atılgan, Yusuf, Aylak Adam, YKY, 2000)

Kentli Profili + Günlük Hayatın Yanılgıları

"çok" bir kent

Kentli olmak bir düştü “taşradan” gelen için, bir umuttu, bir misillemeydi hayata karşı. Nihayet öne çıkabilmekti belki de. İstanbullu olmak, onun bir parçası olabilmek, koca ülkenin en önemli kentinin, başkentten bile önemli kentinin bir parçası olmak, en az onun kadar önemli olabilmekti. Masalın geçtiği kente gelince, masal kahramanlarından biri oluyor olmak, her an herkesin bahsettiği kahraman olma ihtimalini taşıyordu, İstanbullu olmak bu yüzden değerliydi belki de en çok. Bu yüzden toplandık burada. Kentli olmak demek, başka bir şey idi, bugüne dek sahip olduklarını bir yana koyup bir başkalığa kavuşmak idi, umuttu her şeyden önce, her şeyin başka olabilme umuduydu kentte olmak, kentli olmak, İstanbullu olmak.

Bunlar geliyor önce insanın aklına. Etrafa şöyle bir bakılınca, otobüste, yolda, markette, okulda yığınla insana bakılınca, bu insanlar niye burada diye sorulunca ilk bunlar geliyor, bir türlü de gitmiyor.

Hiçbiri buralı değil aslında, ama bir o kadar da buralılar. Mardin’de doğmuştur ama onun sokaklarını bilmez İstanbul’un metrobüsünü bildiği kadar, Trabzonludur ama balığı ilk Eminönü’nde balık-ekmekçilerde tanımıştır. Öyle garip aidiyet hikayeleri vardır burada. Çünkü doğduğu yer her zaman tarif etmez insanın nereli olduğunu, bu yüzden aslında her nüfus kağıdı biraz yalancıdır, kendini ait hissettiği yerdir bir insanı oralı kılan, orayı da o insanla kılan.

Kalkıp kalkıp gelmek, bir umudun peşine düşüp de bu çokluğun kentine gelmek ve onun çoklarından biri olmak sonra bu çok olmaya da bu çokluğa da alışmak, daha da çoğaltarak, hatta tüketirken daha da çoğaltarak ayrılamamak var galiba tüm bu etraftaki yüzlerin altındaki hikayede.

O hikayelerin kurduğu bir çevrede yaşanıyor bugün. İstanbul, hala umudun mekan haline geldiği bir kent oalrak sarıyor yaşayanlarını; Harvey’in mekansal biçimler toplumsal süreçleri içerir ve toplumsal süreçler esas olarak mekansaldır dediği şey biraz da bu sanki.

Bu noktada belki biraz daha gerilere gidilmeli, o gerilerde olanlara biraz daha bakılmalı, o gerilerde olanın görülebileceği araçlar seçilmeli. Mesela Halit Refiğ’in 1964 yapımı Gurbet Kuşları filmine, bu filmden İstanbul’un bugüne ulaşmasındaki sürecin başına dair izlere bakılmalı.

Siyah beyaz bir İstanbul’a göçün hikayesi olan bu film İstanbul’un “çok”luğunun farkına varan Maraşlı bir ailenin varını yoğunu bırakıp, masalın ana kahramanı olma umuduyla geldikleri İstanbul’da yaşadıklarını anlatır. Onların İstanbul’un “çok”luğunun bir parçası olma böylelikle “çok”luğun içinde önem kazanma umudu gözlemlenir filmde. Eski İstanbul’a bakmak bile aslında çok şey anlatır bu sırada. Siyah-beyazdan renkli zamanlara geçerken yitirilenler hemen göze çarpar.

Filmde “taşra”dan gelmek, Filiz Akın’ın oynadığı, “doğma büyüme İstanbullu” genç kız karakteri tarafından aşağı görülen, pis bir şeydir, “onlar” gelmemeli, İstanbul İstanbullulara bırakılmalıdır.

Ama ki “onlar” gelmiştir ve bugüne ulaşılmıştır. Ve dünün izi takip edildiğinde bugün hala bir “onlar” telaşı sürmektedir. Mademki geldiler, yerleştiler, o halde kentin merkezinden bari uzak dursunlar gibi bir çaba vardır bugün de.

Ama ki bu kent tüm bunlara rağmen gene de eğlenceli bir kent, asla tekdüze değil. Çünkü o kadar çok çeşit insan barındırıyor ki içinde, bu yüzden bu kadar tüketilmesine rağmen azalmıyor. “Çok”luğun içinde “az”lığı belli olmasın diye bir umutla gelip tutunmaya çalışanların, tutundukları yeri silseler de tutunmaya devam edenlerin kenti olarak ayakta kalıyor. "Çok" bir kent böyle böyle yaşam mücadelesine devam ediyor.

David Harvey'den güncel ekonomik kriz konuşması

Soja okurken, bu yarım saatlik video'nun paylaşılması gerektiğini düşündüm.
Defalarca dinlenmesi/izlenmesi yararlı olabilir.


http://davidharvey.org/2009/07/the-crisis-now/

fish bazaar

kentlinin 'kentli'ye isyani:

çek arabanı!

Kapalı Bir Kent Mekanında Direniş: "Tarlabaşı"

http://www.planlama.org/new/konuk-yazilar/kapali-bir-kent-mekaninda-direnis-tarlabasi.html

Sıradan olanın mücadelesine dair...

bloglararası yolculuk.

http://tutsaklikguncesi.wordpress.com/

ben moonfable adlı yazarım burada. :) Daha çok i.d. yürütüyor gibi. Konu hep mimarlık değil, edebiyat, hayat, sanat... Ama keyif alıyoruz biz. Paylaşmak istedim.

YENI MIMAR soruyor: 'roman açılımı ne kadar gerçekçi?'

http://www.yenimimar.com/

sabah 10 akşam 7 sevgiyle yemek

kent okumalarindaki sureklilik...

Henri Lefebvre'in bakis acisinin, kente yaklasiminin, Michel de Certeau'un gunluk hayata odaklanan arastirmalarindaki etkisi onemli... Edward Soja ise, her iki fransiz dusunurunu anglosakson akademik dunyaya 'tasima' acisindan ayri bir yerde...
Bir yandan markist dusunce/elestiri pratiginin kent/kentli baglaminda yerlesmesi, bir yandan da beseri bilimlerde KENT calismalarinin gelistirilmesinde, kent calismalarindaki farkli yaklasimlarda, bu calismalarda, kentlinin one cikisindaki rolleri kritik onemde...


3 okuma isiginda, kritik sorumuz su:
'kendi kentinizde kentlinin yeri nerede? nasil bir kentli ve kentlilesme profili var?'

ABDdeki sosyal celiski,ler uzerine..

http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/kahraman/2010/03/17/kadi_kizi_amerika

on the decline of the american dream...

http://m.guardian.co.uk/?id=102202&story=http://www.guardian.co.uk/film/2010/mar/10/detroit-motor-city-urban-decline

UYKUsuz, 23.03.2010

'atölye: ev işleri '

aslı şener içinsel, burcu serdar köknar, candan çınar, didem ateş mendi, hayriye sözen, tomris akın

23 mart salı, 17.30
taşkışla, 134

Lefebvre'nin kent sorunsalı üzerine düşüncelerine dair...

http://www.mekanar.com/tr/yazi-2009/SAYLEAzAe/Kent-SorunsalAe-Aoezerine-DAAYAnceler-Henry-Lefebvre.html

banker kastelli

banker kastelli üzerine kısa bir haber: paranın muhabbet tellalları
bu arada milli tarih blogunu herkese tavsiye ederim. eski gazete ve dergilerden zaman zaman çok çarpıcı haberler olabiliyor. hatta acaba çizgisel değil de döngüsel bir tarihi mi yaşıyoruz diye düşünüyorum bazen.

Tepedekiler ve Yerdekiler

Ne kadar tasarlanmak istense de gündelik hayat, tasarlanamıyor. Tepeden çeşitli iktidarların onu şekillendirmek adına verdiği büyük kararlar, uyguladığı stratejiler yere indiğinde farklılaşıyor. Yerdeki insanlar yerin coğrafyasından olsa gerek daha farklı bakıyorlar bunlara. Yukarıdakiler fazla tepede olduklarından galiba ne yaşandığını göremiyorlar bu yüzden de şekillendirmek istedikleri hayat ile yerdeki hayat birbirini tutmuyorlar. Yer ölçeğinde, o 1/1 ölçeğin bilgisinde tepeden gelen o stratejilere karşı insanlar taktiklerle cevap veriyorlar. Stratejilerin gücü iktidar mekanizmalarından gelirken, taktiklerin gücü gündelik olandan yani kendiliğinden olandan geliyor. Bu yüzden ki taktikler mekansız, mülksüz dolanıyor etrafta. Tahmin edilemiyor. Her durum için yeniden üretiliyor. Bu gevşeklikle dolanma özgürlüğüne kavuşuyor taktikler. Stratejiler ise büyük söylemler olduklarından, katı bir biçimde hareket özgürlüğü olmadan ancak iktidarın minik hapları olarak susuz sunuluyor insanlara. Ama gündeliğin o kendiliğinden gelişen ritimsiz ritmine uzak olarak üretilen stratejiler ve gündelik arasındaki bu ilişkiyi seyretmek giderek komikleşiyor.

Gündeliğin içine bakılınca önce sokak halleri çarpıyor insanı. Planlarda, kesitlerde çizilen sokaklar ile alakası olmayan bu sokak halleri sesleriyle, kokusuyla, renkleriyle tam anlamıyla yaşıyor. Orada yaşanacakları planlamak mümkün değilmiş gibi geliyor. çünkü bir kağıdın üzerinde planlananın ötesinde olduğunu vurguluyor o sokaklar. Cıvıl cıvıl olmak deyiminin ne olduğunu özellikle bazı çevrelere bakınca daha net anlıyor insan. Bakırköy’de ya da Mecidiyeköy’de olmanın cıvıl cıvıllığının farklılığı da bu noktada daha da başka yerlere taşıyor, kentin gündeliğinin ritimsiz ritimliliğinin her yerde başka olabileceği gerçeğini.

Çizim yaparken asla çizilmeyen insanlar görülüyor gündeliğin içinde. Bir dilenci, bir öğretmen, bir seyyar satıcı, bir işportacı, bir deli, bir bankacı, bir travesti aynı anda aynı karede yer alabiliyor. Fakat çizimde hepsi tek bir imgeye indirgeniyor. Mimarlık da aslında kendi içinde çok sağlam bir iktidar alanı olarak yer alıyor. Daha çizimle başlayan bu tepeden dünya görüşünün, bu ayrıştırmanın varabildiği noktalar, şu sıra süren dönüşüm projelerinin ana fikri haline gelmesi ise hiç de şaşırtıcı olmuyor.

Oysaki gündelik hayatı, kendiliğinden kılan onun bir türlü planlanamamasını sağlayan kişiler bu aynı karede yığınla farklı kimsenin buluşabilmesinin dinamiği oluyor.

Seyyar satıcı, dilenci, işportacı gibi sokakla daha haşır neşir olanlara bakıldığında onların stratejiler karşısında taktik üretme, bunu da mekan aracılığıyla yapma hallerine rastlanıyor. İktidarın olmadığı anları gözleyen bu kimseler, o anları, bu iktidarın çatladığı anları kendileri için kullanıyor, kendi anlık mekanlarını kurguluyorlar, üstelik bunu her seferinde gündelik olanın verdiği bilgiyi kullanarak farklı yerlerde, farklı zamanlarda yaparak taktik haline getiriyorlar. Zabıtanın olmadığı anları ve yerleri bulmak, onun gelme ihtimaline karşı organize olmak, bunu mekanını kurduğu nesnelere de yansıtmak onların en başlıca işleri oluyor. Kurnazlıkla iktidarı yenmeye değil, yalnızca onun arkasından iş çevirmeye çalışan bu insanları, iktidarın kesin, net tavrı çoğu zaman yakalayamıyor. İktidarın ancak onlar gibi eğilip bükülebilmesi gerekiyor ki onları fark etsin. Bu da çoğunlukla olmuyor.

Tüm bunların yanı sıra bu sıra gün-demde olan, bir konu var. Yıllardır bağırarak bir şey satma telaşında olan pazarcıların, sesini kısmak ile ilgili bir karar tasarısı yenilerde mecliste onaylanmış ve bundan böyle artık pazarların sessizleşmesi ve renksizleşmesi amaçlanıyor. Pazarlarla örtüşmüş “gel vatandaş, geel, domatese geel..” sözleri artık çöpe atılacak, bir süpermarket ortamına dönüştürülecek pazarlar yavaşça, ve aynılaştırılacak, yasa bunu açık açık demese de altyazıda bunlar kolaylıkla okunuyor.

Geçenlerde bu yasa ile ilgili haber yapmaya giden bir kanal pazarcılara bu kötü haberi verdiğinde ise, pazarcılar, hükümet bize bağırma diyor, biz de şarkı söyleriz gibisinden bir cevap alıyor ve o andan itibaren bilinen tüm pazar replikleri anında bestelenip dinleyicilerine sunuluyor. Melodili bir şekilde, pazardan aldım bir taneeee…eve geldim bin taneee.. sözleri söyleniyor bir yandan, diğer yandan ise kovalara vurularak ritim tutuluyor, ve birden eskisinden daha dikkat çekici bir ortam oluşuyor. Devletin tepeden inen bu stratejisine karşı üretilen bu taktik gündeliği bambaşka kılıyor. Eğer ki yasa ciddi bir biçimde uygulanmaya başlarsa, bol şarkılı günler bizleri bekliyor.

Taktikler stratejilerle var oluyor ve stratejiler gündeliği aslında taktikler aracılığı ile “tasarlıyor”. Tabii bu “tasarım” asla bir stratejinin arzuladığı gibi olmuyor. 1/1 ölçekte kendiliğinden üreyen bir tasarım nasıl tahmin edilemez, planlanamaz olursa öyle oluyor. Tepeden müdahaleler yerdekilerce başkalaştırılıyor, bu noktada en komik olan ise, tepedekilerin bu başkalaşmayı göremeyecek kadar tepede olması oluyor.

çekirdek ev

Muhalif Bir Dil Olarak Belgesel: fatih pınar

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü tarafından düzenlenen Çarşamba Seminerleri 17 Mart'ta Fatih Pınar'ı ağırlıyor.


Fatih Pınar

17 Mart 2010 Çarşamba

11.00

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (Fındıklı Kampüsü), Mimarlık Fakültesi Video Konferans Salonu

Fatih Pınar, "1998 yılından bu yana aylık yayınlanan Coğrafya dergisi ATLAS için fotoröportajlar üretiyor. Sosyal, kültürel ve politik konular üzerine yoğunlaşan Pınar’ın 20 farklı ülke ve Türkiye’den 90’ın üzerinde ana konusu ATLAS dergisinde yayımlandı. Bu çalışmalarından yirmisi kapak konusu, dördü özel ek olarak yayımlandı. Özellikle Anadolu’da ve Ortadoğu’da yaşayan halklar üzerine yoğunlaşan Pınar, modernleşme süreciyle kaybolmaya yüz tutan kültürleri belgelemeye ve egemen kültürün yaşamın dışına itip görmezden geldiği hayatları gösterebilmeye çalışıyor. 2002 yılı nisan ayında ikinci intifada’nın ilk günlerinde Filistin’e gitti. 2003 yılında Irak işgalini fotoğrafladı. 2005 yılında NTVMSNBC haber portalı için İstanbul üzerine 11 multimedya çalışması foto-röportaj üretti. Halen Bianet haber portalı için İstanbul’un yenilenecek olan semtlerini belgeleyen bir fotoröportajlar serisi yapıyor. Bu çalışmalarını ses kayıtlarıyla eşleştirerek multimedia tarzında hazırlıyor."

art-a kalanlar

günlük insan yaşantısı. sabah kalkmak – kalkmak için yatmış olmak – yatmadan önce geçen gün gece. gün boyu yaptıklarımız. kullandıklarımız. harcadıklarımız. tükettiklerimiz. tüketilip atılan kendi dışında başka bir şeye dönüşen nesneler. tüketilmeden farklı gözle bakılıp tüketilen, tüketilerek başka bir şeye dönüşen nesneler. evden çıktığınızda ardınızda ne bıraktığınızı görmeden gidersiniz? sabahın ilk ışıkları.açık kalmış ışıklar. bir sabah incelemesi.

re-mapping / sound mapping

şehirler google earth ten görünen kadar değiller elbet. bu proje google earth e 'ses' boyutunu da ekliyor. ve bu haritaya herkesin ekleme yapmasına olanak veriyor. geçen haftalarda 'new maps of time:re-mapping istanbul' workshop u ile İstanbul'un da ses haritası çıkarılmaya başlandı.

http://aporee.org/maps/

http://www.apartmentproject.com/projects.asp?PROJE_ID=86